Tinh thần hiếu học của người Việt qua hình ảnh chiếc thuyền.
Nói đến những chiếc thuyền là nói đến tầm nhìn chiến lược và tinh thần hiếu học bất khuất của người Việt Nam. Việt Nam là quốc gia gắn liền với biển và sông nước, từ xa xưa, tổ tiên ta đã làm quen với con nước, với những cuộc ra khơi. Khi đất nước bị xâm lược, thuyền không còn là vật dụng đi lại nữa mà trở thành thiết bị quân dụng quan trọng, những chiếc thuyền liên tục được nâng cấp, cải tiến để phù hợp tình hình chiến tranh không chỉ trong nước mà còn ở tầm quốc tế.
+ Chuyến đi của Trịnh Hòa nhà Minh:
Thật ra Trịnh Hòa không phải là người Hán, ông là người dân tộc Hồi được Minh Thành Tổ (Chu Đệ) trọng dụng. Sau khi xâm lược nhà Hồ thành công, bắt đi rất nhiều tinh hoa của Đại Việt, Minh Thành Tổ đã cho đóng một hạm đội tàu lớn, gọi là Bảo thuyền, với những con thuyền khổng lồ dài tới hàng trăm mét. Minh Thành Tổ giao cho Trịnh Hòa dẫn đầu đoàn Bảo thuyền này, ra lệnh cho họ đi men theo con đường tơ lụa trên biển nhằm thiết lập quan hệ ngoại giao và triều cống ở các nước quanh khu vực.
Hải trình của Trịnh Hòa lúc đó là những con đường biển quen thuộc đã được thương nhân các nước khu vực am hiểu từ xa xưa (không phải là hải trình mới do đoàn Trịnh Hòa tự phát kiến), hải đoàn của họ cũng không phải chỉ có người Hán mà hỗn hợp nhiều dân, nhất là những người bản địa am hiểu phong thổ địa phương. Chuyến đi của Trịnh Hòa không phải là một cuộc phát kiến địa lý, tìm hiểu vùng đất mới, mà là sự phô trương thanh thế của nhà Minh hòng thiết lập quan hệ ngoại giao triều cống ở các nước nhỏ.
Tuy vậy, kĩ thuật đóng Bảo thuyền vẫn là một kĩ thuật tuyệt vời. Bảo thuyền với quy mô khổng lồ lên đến hàng trăm mét, được thiết kế đáy thuyền vuông, lớn, tựa như những cung điện bằng gỗ cực đại nổi trên mặt nước. Khoang thuyền không thông với nhau như những chiếc thuyền thông thường mà tách biệt và kín nước, giả như có vị trí nào bị vỡ, nước cũng chỉ tràn vào một khoang ấy thôi, các khoang còn lại vẫn giữ được an toàn, tránh cho con thuyền bị đắm quá nhanh. Đây quả là một kĩ thuật thông minh bậc thầy.
Với người Việt lúc đó, thuyền của Trung Hoa có lẽ đã là một kì quan. Chúng ta học tập rất nhiều từ kĩ thuật đóng thuyền của họ, từ Mông đồng thuyền đến Lâu thuyền. Nếu thế giới vẫn vận hành như vậy thì Bảo thuyền của Trung Hoa sẽ mãi là kì quan tối thượng đối với chúng ta, tuy nhiên… Thế giới không tĩnh, nó luôn vận động.
+ Tàu HMS Victory:
Những cuộc phát kiến địa lý đã kích thích những kĩ thuật đóng thuyền mới ra đời, tàu HMS Victory của Hải quân Hoàng gia Anh là một biểu tượng sống động, nó được hạ thủy vào năm 1765 (Lúc mà Đại Việt còn ở trong thời Vua Lê Chúa Trịnh và chia cách Đàng Trong – Đàng Ngoài). Những con tàu phương Tây có điều gì khác với Bảo thuyền thời Minh?
Câu trả lời là nó khá khác, thứ nhất là đáy tàu, đáy Bảo thuyền vuông vắn để nó nổi trên mặt nước ổn định, còn đáy tàu Phương Tây có dạng chữ V để rẽ sóng, giúp con tàu di chuyển mạnh mẽ ở những vùng nước sâu, sóng dữ.
Thứ hai, cấu tạo buồm của hai dạng thuyền này khác nhau hoàn toàn. Bảo thuyền dùng buồm cánh dơi, kiểu mấy cái buồm như thuyền Hạ Long á, loại buồm này vẫn phải phụ thuộc nhiều vào sức gió, đó là lý do mà đoàn của Trịnh Hòa vẫn phải chờ đợi gió mùa để di chuyển.
Ngược lại, buồm của những con tàu Phương Tây là sự kết hợp giữa buồm vuông và buồm tam giác (học tập từ thuyền Ả Rập). Những cánh buồm tam giác cho phép con thuyền đón gió linh động hơn, từ đó nó có thể vượt biển bất chấp gió ngược chiều hay thuận chiều, vậy nên chúng ta thấy có những đoạn phim nói về việc con thuyền chạy ngược gió là vậy. Kĩ thuật di chuyển ngược gió lúc đó được người Phương Tây phát triển nhuần nhuyễn.
Thứ ba: Mũi neo. Bảo thuyền dù to lớn và kì vĩ, vẫn dùng neo gỗ hoặc đá thông thường. Loại neo này cho phép neo thuyền ở những vùng nước nông, bình lặng với địa chất mềm, như bùn dẻo.
Mũi neo của những con tàu Phương Tây thì khác, đó là một sợi xích cực kì nặng, cực kì khổng lồ, neo bao gồm phần mũi neo và cả phần xích nối mũi neo với thuyền. Họ thả toàn bộ neo và xích xuống biển, rồi thì bản thân chúng sẽ trở thành một trụ lực để giữ con thuyền lại. Loại neo này không phụ thuộc vào địa chất nhiều như neo gỗ thô sơ, nó có thể giữ con thuyền ở những tầng nước sâu, địa chất cứng như thềm đá.
Vì quy mô neo quá lớn, với cân nặng lên đến hàng tấn, nên việc thả nó xuống và thu hồi nó là một vấn đề nan giải, nhất là trong thời buổi không có động cơ bằng điện hay nhiên liệu. Con tàu HMS Victory có một trục khổng lồ cần tám trăm người xoay để thả và thu hồi neo. Tất cả đều bằng thủ công, bằng sức người, đó là lý do mà nó trở nên đáng gờm trong mắt những tay chơi thuyền chiến thời đó.
Thứ tư: Kĩ thuật bọc đáy thuyền. Những con tàu phương Tây được thiết kế để đi những chuyến hải trình viễn chinh, vượt qua những vùng biển sâu, xa xăm, thế nên điều cần đối phó với chúng là nước mặn và hà biển. Nếu đáy thuyền ngâm lâu trong nước mặn thì nó sẽ dễ bị hư hỏng, hà biển là một loại sinh vật phá hoại đáng sợ, chúng mà bám vào đáy thuyền thì sẽ làm cho con thuyền trở nên nặng nề hơn và dễ hư hỏng hơn. Để tiết kiệm chi phí sửa chữa, người ta đã cải tiến thuyền bằng cách bọc đồng cho đáy thuyền. Lớp kim loại này giúp thuyền chống chịu với nước biển tốt hơn và cũng chống lại lũ hà nữa.
Thứ năm: Súng thần công. Trình độ đúc súng thần công của Đại Việt đã ở tầm cao, với thiên tài Hồ Nguyên Trừng (Con trai của Hồ Quý Lý, sau này ông được Minh Thành Tổ trọng dụng vì tài chế súng thần công của mình). Dù nhà Hồ bị nhà Minh xâm lược và Hồ Nguyên Trừng bị bắt sang đó phục vụ nhưng kĩ thuật đúc súng có lẽ vần còn lưu truyền trong dân gian. Súng thần công là vũ khí cao cấp thời đó, nhưng nó có độ giật nhất định khi khởi động, con tàu HMS Victory được trang bị đến hơn một trăm khẩu thần công quanh thân, đặc biệt là nó được thiết kế để tối ưu hóa sự ổn định của con tàu cho dù các khẩu thần công có giật mạnh khi nổ như thế nào. Như thế, nó không chỉ là một con thuyền vượt đại dương thông thường, nó là một pháo đài hung hãn vượt đại dương.
Từ những sự khác nhau này, có thể thấy tàu Phương Tây đã thay đổi rất nhiều cách nhìn nhận của người Việt về tàu. Và rằng, ngoài Trung Hoa ra, còn có những Đế chế khổng lồ khác cùng tồn tại song song với chúng ta.
+ Tầm nhìn của vua Gia Long: Có người so sánh vua Gia Long với vua Quang Trung và cho rằng vua Gia Long không tài đức bằng vua Quang Trung, đó là một cách so sánh rất cảm tính. Thật ra, hai vua là hai nhà chính trị có tầm nhìn khác nhau.
Vua Quang Trung là thiên tài quân sự, trong suốt sự nghiệp mình, vua cầm quân xông pha chinh chiến không ngừng, những cuộc hành quân thần tốc, đại phá hai mươi vạn quân Thanh, đánh tan quân Xiêm, đó là những chiến công vẻ vang.
Ở góc nhìn khác, vua Gia Long là một bậc thầy về quản trị, làm luật và một chính trị gia thận trọng, có tầm nhìn vượt thời đại. Khi vua Quang Trung lên ngôi, ông tại vị được bốn năm, ban hành nhiều chính sách tiến bộ nhưng không thể thiết lập một nền móng quản trị vững chắc. Vì thế, khi ông đột ngột băng hà, vương triều Phú Xuân lập tức sụp đổ, quân lính không giữ kỉ luật, giới cầm quyền hạch sách dân chúng, vua nhỏ thì non nớt, đó là nguyên nhân chính khiến cho sự nghiệp của vua Quang Trung tiêu tan. Vua Gia Long, dù không mạnh về quân sự nhưng có khả năng quản trị tuyệt vời, kể từ lúc lưu lạc đến lúc đóng quân ở phía Nam. Vua chủ trương khai hoang, cho quân lính làm ruộng để nuôi quân, thiết lập các chính sách quản trị để vỗ về dân chúng, vì vậy, chiêu dụ được không ít dân và quân bên phía đối địch.
Khi Vua Gia Long tiếp xúc với những con thuyền Bồ Đào Nha, người đã hiểu rằng họ có kĩ thuật đóng thuyền vượt trội hơn chúng ta và sức mạnh quân sự, khoa học kĩ thuật tiên tiến hơn chúng ta hàng trăm lần. Vậy nên người không chọn đối đầu mà chọn ngoại giao thận trọng. Sau này khi lên ngôi, người đã mua những con thuyền phương Tây về để nghiên cứu, học tập, thực sự chúng ta đã đóng được những con thuyền theo thiết kế phương Tây thay vì chỉ phụ thuộc kĩ thuật đóng thuyền của Trung Hoa.
Vậy nên… Câu chuyện về thuyền là một câu chuyện sử thi của dân tộc Việt, từ những người đánh cá, đến những người làm chủ những chiếc chiến thuyền uy vũ, đến người tiếp thu kiến thức hàng hải tiên tiến trên những con thuyền Tây Phương. Vì vẻ đẹp rung động này, tôi chọn thuyền là phương tiện di chuyển chính trong thế giới “Mai nở dưới Sao” và “Bạch Mai trong Gió” của mình, không phải để ngạo nghễ về trình độ đóng tàu thuyền gì cả, mà là để ngợi ca và khuyến khích tinh thần học tập không giới hạn của người Việt. Chúng ta có thể đi sau, nhưng chúng ta sẽ luôn học tập và tiếp thu để vươn lên, không bỏ cuộc.
Mua sách để trải nghiệm thế giới của "Mai nở dưới Sao" và "Bạch Mai trong Gió" nhé:
Nhận xét
Đăng nhận xét