Ảnh tư liệu cũ Việt Nam và chiếc bụng nhô cao bất thường của người dân lúc đó.

Trong quá trình viết “Mai nở dưới Sao”, tôi tìm hiểu khá nhiều ảnh tư liệu Việt Nam xưa. Tôi viết bộ truyện này sau khi kết thúc fanfic NaruHina tên là “Long Thần” (Ha ha, nghe chẳng liên quan gì lắm đúng không? Điều này thể hiện rằng tôi đích thị là một đứa thiếu nghiêm túc với lịch sử nước nhà đã dần quay về với lịch sử nước nhà). Ý tưởng của tôi ban đầu là tái hiện một Thần giới nơi tổng hòa các yếu tố lịch sử - Văn hóa của Việt Nam. Để làm được điều đó, tôi chủ ý nghiên cứu lịch sử văn hóa từ thời Văn Lang, Âu Lạc đến thời hiện đại.

Tuy hướng thực hiện đã có, nhưng việc nghiên cứu lịch sử văn hóa một cách chi tiết khá là khó khăn do hạn chế về tư liệu. Những triều đại trước chỉ còn lưu lại vài hiện vật lịch sử. Tôi cố gắng hình dung không gian văn hóa của ông cha mình ngay tại thời điểm đó thông qua các hiện vật lịch sử này. Đến thời Nguyễn, do khoa học kĩ thuật bắt đầu có những bước tiến rõ rệt, sự giao thoa văn hóa đông tây dần trở nên rõ nét hơn nên tôi không còn cần phải mường tượng vất vả nữa. Tôi có thể tận mắt nhìn thấy đất nước thời điểm đó bằng những ảnh tư liệu cũ.

Cảm giác của tôi khi trông thấy đất nước thời đó qua những bức ảnh tư liệu chính là… Wow… kinh ngạc thật! Người Việt lúc đó gầy gò, khẳng khiu, trông phong trần rắn rỏi. Đôi mắt họ tĩnh, mang vẻ đẹp trầm mặc. Không khí trong những bức ảnh nghiêm cẩn và lắng đọng, có lẽ bối cảnh ấy còn tĩnh hơn cả không khí của những thập niên 90, 2000 mà tôi từng trải qua ở quê.

Tuy nhiên, có một điều khiến tôi thắc mắc là tại sao trong những bức ảnh đó, nhất là những bức ảnh của các hoàng thân, công chúa – Những đứa trẻ quyền quý – Lại xuất hiện một hiện tượng kỳ lạ là bụng của họ nhô ra bất thường và khuôn mặt trông như hơi phù.

Tại sao trẻ em Việt Nam lúc đó lại hơi sưng ở bụng như bị chướng vậy. Ban đầu tôi nghĩ là do áo dài, có thể lúc đó họ cố tình may áo dài như thế, hoặc họ thiết kế áo rộng nên trông vậy, khác với phong cách bây giờ áo thường bó sát cơ thể. Dù là gì, cái bụng nhô lên trong những bức ảnh tư liệu cũ vẫn khiến tôi nghi vấn, cuối cùng tôi đã tìm hiểu nguyên nhân (Mong là các bạn không nghĩ tôi xàm, ha ha, tôi là người sẽ tìm hiểu câu trả lời rốt ráo cho những thắc mắc của mình, dù là thắc mắc rất nhỏ).

Giờ thì tôi biết nguyên nhân của chiếc bụng to đó. 

1. Do quan niệm thời đó cho rằng bụng to là phú quý.

Nó cũng cho thấy sự bệ vệ của cá nhân. Điều này có thể đúng với các vị quan, tôi nhận ra những bộ triều phục thường khắc họa chiếc bụng to được bao quanh bởi một đai lưng bản rộng, như tranh vẽ về các vị quan tướng của Trung Hoa xưa. Dầu thế, giả thuyết này không đủ với tôi, bởi tôi nhìn thấy bụng to xuất hiện trong ảnh của những đứa trẻ, các cô gái và cả phụ nữ trung niên.

2. Do nhiễm ký sinh trùng.

Thời xưa người Việt có những bài thuốc trị các loài ký sinh như giun khá hiệu quả, ví dụ như việc dùng hạt cau hay hạt sử quân tử. Tuy nhiên, thực tế là với việc sinh hoạt thiếu vệ sinh, thường xuyên đi chân đất, dùng phân tươi bón cây, sử dụng nước sông sinh hoạt… Khiến cho chuyện nhiễm ký sinh trùng và tái nhiễm đi tái nhiễm lại trở thành vấn đề bất khả kháng. Việc bụng to có khi là do bị nhiễm ký sinh nặng, đi cùng với bệnh này còn có tình trạng tay chân khẳng khiu và da xanh xao nữa, thật sự rất trùng khớp với những bức ảnh tư liệu mà tôi đã xem.

3. Việc những người Việt xưa có bụng to bất thường còn có thể đến từ chứng lách to do mắc bệnh sốt rét kinh niên.

Ở môi trường nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam thì bệnh sốt rét thực sự là cơn ác mộng. Khi cơ thể mắc bệnh, lách sẽ phải hoạt động hết công suất để lọc máu, lâu dần dẫn đến tình trạng xơ cứng và phình đại. Hội chứng lách to này đã được chứng thực trong các bản báo cáo của viện Pasteur, bác sĩ Yersin đã ghi nhận tại các vùng trung tâm của dịch sốt rét, số lượng người dân có chỉ số lách cao khủng khiếp lên tới 60-80%.

4. Việc bụng chướng, mặt hơi phù nước và tay chân ỏng eo còn là biểu hiện của bệnh Beriberi.

Đây là chứng bệnh xuất hiện khi cơ thể thiếu hụt vitamin B1. Cuộc khủng hoảng Beriberi xảy ra ở Việt Nam khi các nhà máy xay xát gạo mọc lên ở Nam Kỳ, thay thế loại gạo được giã tay thô sơ – Với lớp cám gạo chứa rất nhiều vitamin B1 dinh dưỡng bằng loại gạo trắng ngọc – Hoàn toàn bị tách mất lớp vỏ cám giá trị đó.

Gạo trắng trở thành thứ gạo xa xỉ xuất hiện ở những nhà giàu, những gia đình quyền quý, từ đó tạo nên tình trạng thiếu hụt vitamin B1 ở các gia đình này. Đó là lý do vì sao khi nhìn vào ảnh tư liệu của các vị hoàng thân, đại thần, phú hộ, tôi thấy họ có biểu hiện ốm yếu, gầy lỏng khỏng, bụng to và mặt thì như phù nước, trắng nhợt nhạt.

(Thật ra thì những nơi bùng phát Beriberi mạnh nhất là nhà tù và các đồn điền cao su vì những người ở đây thường được cấp cho bữa ăn nấu từ gạo trắng – Nhằm tiện lợi – Và mắm mặn. Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn khiến cho cơ thể thiếu hụt vitamin B1 trầm trọng, thế là bệnh bùng phát dữ dội. Song, các nhà giàu cũng không thoát khỏi bi kịch này dù họ có lựa chọn ăn ngon hơn. Họ thường vo gạo rất kĩ, đến khi nước trong vắt mới thôi, đây chính là hành động xóa sổ nốt số vitamin B1 còn sót lại trên hạt gạo vốn dĩ đã bị lột hết dinh dưỡng).

Thật thú vị khi một thắc mắc nhỏ mà có thể đào ra cả một chân trời thông tin như thế, điều này giúp tôi có cái nhìn toàn cảnh hơn về xã hội Việt Nam thời đó. Tôi thật sự cảm thấy may mắn vì mình đã được sinh ra trong thời đại này, khi rất nhiều đau thương, rất nhiều sự bất khả kháng đã đi qua.

Giờ thì tôi có thể ngồi ở nơi mát mẻ và gõ bàn phím về một thời kỳ thiếu thốn cả vật chất lẫn tri thức khoa học đó. Rõ ràng là… Chúng ta nên nhìn lịch sử trong một bức tranh lớn đúng không? Trong bức tranh đó, có những điểm sáng rực rỡ ở trung tâm, thu hút mọi ánh nhìn nhưng cũng có những đốm nhỏ mờ nhạt bên rìa, dầu vậy, không thể thiếu sót nếu không bức tranh sẽ trở nên vô hồn.

Tìm hiểu những điều này khiến tôi càng yêu dân tộc hơn, một dân tộc thật kiên cường, đi qua biết bao ngày mưa để chờ đợi một ngày nắng. Tôi đã từng tự hỏi tại sao mình sinh ra ở Việt Nam, nhưng giờ thì tôi nghĩ mình có thể dần lý giải được câu trả lời rồi.